Thượng tá Đào Trung Hiếu phân tích sâu vụ cư.ớp ngân hàng ở Gia Lai, nói rõ lý do vì sao 2 kẻ đó dùng áo xe ôm công nghệ

Vụ cướp ngân hàng xảy ra tại Gia Lai những ngày qua đã gây xôn xao dư luận bởi tính chất táo bạo và cách thức gây án khác thường. Các đối tượng không chỉ lựa chọn thời điểm ban ngày, khi ngân hàng đang có giao dịch, mà còn ngụy trang tinh vi, nhanh chóng khống chế hiện trường rồi tẩu thoát.

Đến nay, khi vụ việc vẫn đang được cơ quan chức năng khẩn trương điều tra, nhiều câu hỏi được đặt ra về bản chất hành vi phạm tội, những thủ đoạn mới của tội phạm cũng như lý do vì sao việc truy bắt nghi phạm cần thêm thời gian.

Dưới góc nhìn tội phạm học, trao đổi với phóng viên Báo Phụ nữ Việt Nam, Thượng tá Đào Trung Hiếu – chuyên gia tội phạm học đã phân tích sâu các khía cạnh hành vi, tâm lý và xu hướng phạm tội thể hiện qua vụ cướp ngân hàng ở Gia Lai.

– Thưa Thượng tá Đào Trung Hiếu, theo dõi vụ cướp ngân hàng ở Gia Lai, dưới góc nhìn tội phạm học, ông đánh giá thế nào về bản chất hành vi phạm tội trong vụ việc này?

Thượng tá Đào Trung Hiếu: Dưới góc độ tội phạm học, đây là một vụ cướp tài sản có tổ chức, có chuẩn bị và có tính toán rõ ràng, chứ không phải hành vi bột phát. Các đối tượng đã xác định trước mục tiêu, xây dựng kịch bản gây án, phân vai, chuẩn bị phương tiện, ngụy trang và cả phương án xóa dấu vết sau khi tẩu thoát.

Điểm cốt lõi của bản chất hành vi ở đây là tư duy “đánh nhanh – rút gọn – gây choáng tâm lý”, tận dụng khoảng thời gian rất ngắn để làm tê liệt phản ứng của con người, thay vì đối đầu lâu dài với hệ thống an ninh.

– So với các vụ cướp ngân hàng trước đây, thủ đoạn và cách thức gây án của các đối tượng trong vụ này có điểm gì mới, đáng chú ý?

Thượng tá Đào Trung Hiếu: Điểm đáng chú ý không nằm ở mức độ bạo lực, mà nằm ở cách các đối tượng “hòa tan” mình vào đời sống bình thường. Việc giả trang thành tài xế xe công nghệ, sử dụng phương tiện phổ biến, trang phục quen thuộc cho thấy tội phạm ngày nay không còn tìm cách “khác người” để uy hiếp, mà ngược lại, cố gắng trở nên bình thường nhất có thể.

Chính điều này giúp chúng qua mặt sự cảnh giác ban đầu của cả nhân viên ngân hàng lẫn người dân xung quanh. Đây là xu hướng tội phạm hiện đại: ít phô trương, đánh lừa nhận thức.

– Việc các đối tượng giả trang thành tài xế xe công nghệ và gây án vào ban ngày phản ánh điều gì về sự thay đổi trong tư duy phạm tội hiện nay?

Thượng tá Đào Trung Hiếu: Điều này phản ánh sự dịch chuyển tư duy từ “ẩn mình trong bóng tối” sang “tấn công giữa ánh sáng”. Ban ngày, đông người, tưởng như rủi ro cao nhưng lại mang đến một lợi thế tâm lý rất lớn đó là sự chủ quan.

Khi con người đã quen với hình ảnh tài xế xe công nghệ xuất hiện ở mọi nơi, mọi thời điểm, não bộ sẽ tự động hạ thấp mức cảnh báo. Tội phạm đã khai thác chính lỗ hổng tâm lý xã hội này, chứ không chỉ khai thác các lỗ hổng kỹ thuật an ninh.

– Theo ông, vì sao nhiều đối tượng tin rằng mình có thể thoát được dù nguy cơ bị phát hiện là rất cao?

Thượng tá Đào Trung Hiếu: Đó là hiện tượng “ảo tưởng kiểm soát” – một dạng lệch lạc nhận thức khá phổ biến ở tội phạm nghiêm trọng. Khi chuẩn bị kỹ lưỡng, luyện tập kịch bản nhiều lần trong đầu, đối tượng sẽ tự thuyết phục rằng mình “đã tính hết mọi khả năng”.

Thực tế, chúng thường đánh giá thấp vai trò của các yếu tố ngẫu nhiên như nhân chứng, camera phụ, dấu vết gián tiếp hay phản ứng dây chuyền của xã hội. Cảm giác “đã vượt qua được bước đầu” càng khiến chúng tin rằng mình có thể tiếp tục thoát thân.

– Các vụ cướp ngân hàng gần đây thường bị cơ quan chức năng triệt phá rất nhanh, theo ông đâu là yếu tố quyết định?

Thượng tá Đào Trung Hiếu: Sai lầm lớn nhất của tội phạm thường không nằm ở kỹ thuật gây án, mà nằm ở yếu tố tâm lý – hành vi sau gây án. Kỹ thuật có thể học, có thể sao chép, nhưng tâm lý con người thì không thể kiểm soát tuyệt đối.

Sau khi gây án, đối tượng thường rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài, dễ để lộ các dấu hiệu bất thường trong sinh hoạt, chi tiêu, giao tiếp hoặc trong cách xử lý các mối quan hệ cá nhân. Chính những “vết nứt hành vi” này mới là thứ đưa cơ quan điều tra tiến gần hơn tới sự thật.

– Nếu không nhìn hiện trường hay hung khí, chỉ phân tích hành vi trước và sau gây án, đâu là dấu hiệu dễ khiến tội phạm bị lộ nhất và vì sao đã hơn 10 ngày sau vụ cướp ngân hàng ở Gia Lai vẫn chưa bắt được nghi phạm?

Thượng tá Đào Trung Hiếu: Dấu hiệu dễ lộ nhất là sự thay đổi đột ngột và không hợp lý trong đời sống thường ngày: thói quen di chuyển khác thường, tiêu tiền không tương xứng với thu nhập, né tránh hoặc cắt đứt liên lạc với một số mối quan hệ, hoặc ngược lại là biểu hiện lo âu, mất ngủ, cảnh giác quá mức. Tội phạm có thể giấu được mặt nạ, nhưng rất khó giấu được “nhịp sống lệch pha” của chính mình sau khi gây án.

Với vụ cướp ngân hàng ở Gia Lai, trong điều tra tội phạm nghiêm trọng, “chưa bắt được” không đồng nghĩa với “bế tắc”. Độ trễ này thường xuất phát từ yêu cầu phải thu thập đủ chứng cứ chắc chắn, tránh bắt nhầm, bắt sai.

Với những vụ án có tổ chức, đối tượng chuẩn bị kỹ, sử dụng biển số giả, ngụy trang tốt, thì quá trình rà soát phải đi qua nhiều lớp dữ liệu: camera, nhân chứng, hành trình phương tiện, các mối quan hệ xã hội… Điều quan trọng là làm đúng, chứ không phải làm nhanh.

– Từ vụ việc ở Gia Lai, đâu là cảnh báo quan trọng nhất đối với xã hội và các tổ chức tài chính?

Thượng tá Đào Trung Hiếu: Cảnh báo lớn nhất là tội phạm đang thay đổi nhanh hơn nhận thức phòng ngừa của xã hội. Các tổ chức tài chính không chỉ cần đầu tư vào công nghệ, mà cần đầu tư vào đào tạo con người, đặc biệt là khả năng nhận diện hành vi bất thường và phản ứng tâm lý trong tình huống khẩn cấp.

Với xã hội, bài học nằm ở chỗ, đừng để sự quen thuộc làm tê liệt cảnh giác. Trong một thế giới ngày càng “bình thường hóa rủi ro”, chính sự tỉnh táo của con người mới là tuyến phòng thủ cuối cùng.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Nguồn: https://phunuvietnam.vn/vu-cuop-ngan-hang-o-gia-lai-khi-su-quen-thuoc-tro-thanh-lo-hong-nguy-hiem-238260203183213502.htm